Wat maakt een organisatie gezond?

Wat zijn de voorwaarden waaronder een organisatie gezond is? Gezond wil hier zeggen dat de medewerkers zich goed voelen en hun werk goed kunnen doen, dat de organisatie zijn doel vervult en dat er een levendige uitwisseling is binnen de organisatie en met de buitenwereld. Kortom, een plaats waar je graag zou willen werken.

Als systeem bestaat een organisatie uit vele delen: de mensen die er werken, de klanten,, de producten en diensten, het doel en nog tal van andere elementen. Het systeem als geheel heeft andere eigenschappen dan de som der delen en lijkt in die zin wel een soort levend organisme. Een mens als geheel heeft bijvoorbeeld andere eigenschappen dan die van al zijn organen bij elkaar opgeteld.

Het systeem van een organisatie kent eigen dynamieken. Deze staan los van de mensen die op dat moment tot het systeem behoren. Bij dynamieken gaat het vooral om wat zich tussen de elementen van het systeem afspeelt en hoe die elementen zich tot elkaar verhouden. Die dynamieken beïnvloeden het gedrag en het gevoel van de mensen in het systeem. Helaas zijn systeemdynamieken niet rechtstreeks waarneembaar en spelen ze zich af buiten het bewuste domein.

De effecten van systeemdynamieken zijn wel merkbaar. De positieve effecten worden door mensen in de organisatie ervaren als: ‘ik zit hier goed op mijn plek. Er is veel sfeer tussen de collega’s. we kunnen goed reageren op veranderingen. Managers zijn erg besluitvaardig.’

De negatieve effecten van systeemdynamieken worden ervaren als problemen in de organisatie: ‘het loopt niet. We hebben interne communicatieproblemen. Klanten lopen weg.’ Enz.

Maar eigenlijk zijn deze problemen niet het probleem, maar zijn het de reacties van het systeem op een bepaalde systeemdynamiek. En daarmee kijken we al met andere ogen/ ‘wat speelt er in de achtergrond in het systeem, waardoor datgene dat mensen nu als probleem ervaren, wordt veroorzaakt.

Jan J. Stam